Menu Zamknij

Formy ochrony międzynarodowej uchodźców

 Zgodnie z definicją zawartą w Konwencji Dotyczącej Statusu Uchodźców z 1951 r. (zwaną również Konwencją Genewską) uchodźcą jest osoba, która przebywa poza krajem swego pochodzenia oraz posiada uzasadnioną obawę przed prześladowaniem w tym kraju ze względu na rasę, religię, narodowość, poglądy polityczne lub przynależność do określonej grupy społecznej. 

W świetle przepisów konwencji prześladowanie należy rozumieć jako szkodę lub krzywdę, która została wyrządzona przez państwo czy też jego organy lub nieuzyskanie ochrony ze strony państwa przed prześladowaniami ze strony innych osób. Szkoda taka musi być poważana i naruszać podstawowe prawa człowieka. 

Osobom, którym zostanie przyznany status uchodźcy w Polsce, przysługuje szereg praw, m. in. prawo do pobytu w Polsce, ochrona przed wydaleniem uchodźcy z kraju, poza wyjątkami wskazanymi w art. 32 i 33 Konwencji Genewskiej, prawo do pracy czy prawo do świadczeń pomocy społecznej i otrzymywania innych zasiłków. Pomoc można otrzymać także w specjalnych ośrodkach dla uchodźców, gdzie mogą oni liczyć na zakwaterowanie, wyżywienie, pomoc medyczną czy pokrycie kosztów nauki w szkołach. Postępowanie w sprawie o status uchodźcy wszczynane jest na wniosek cudzoziemca, złożony za pośrednictwem Straży Granicznej.

Na czas postępowania cudzoziemcowi wydaje się tymczasowe zaświadczenie tożsamości cudzoziemca (TZTC), które uprawnia go pobytu w Polsce. Zaświadczenie jest ważne przez 30 dni (przedłuża się o kolejne okresy, jeśli nie została wydana decyzja ostateczna). Należy zauważyć, że status uchodźcy nie jest jedyną formą ochrony, jaką cudzoziemiec może uzyskać w Polsce. Art. 3 ust. 1  ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wymienia także ochronę uzupełniającą, udzielenie azylu czy ochrony czasowej. 

Osoby poszukujące ochrony międzynarodowej i krajowej są zróżnicowaną grupą, która ze względu na szczególne okoliczności nie może bezpiecznie oraz z godnością funkcjonować w kraju pochodzenia. Wypracowanie trwałych, systemowych rozwiązań, które zapewnią przesiedleńcom bezpieczeństwo stanowi istotę działań United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR), czyli Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców.

Przesiedlenie do innego państwa  z jednej strony stanowi doskonały mechanizm podziału odpowiedzialności między państwa przyjmujące, z drugiej zaś przyczynia się do wzmocnienia solidarności między państwami poprzez rozdzielenie dużej grupy cudzoziemców potrzebujących ochrony pomiędzy kraje. 

Z badań UNHCR wynika, że spośród zgłoszonych w 2019 r spraw osób potrzebujących przesiedlenia z uwagi na niemożność zapewnienia odpowiedniej ochrony i wsparcia przez państwa pochodzenia, aż 76% dotyczyło osób, które doświadczyły przemocy lub/i tortur. Niewiele ponad 52% wszystkich wniosków o przesiedlenie dotyczyła dzieci. Oficjalne statystyki rządowe przekazywane UNHCR w ciągu ostatnich 10 lat, wskazują, że 55% wszystkich przesiedlonych uchodźców znalazło dom w Stanach Zjednoczonych Ameryki, aż 20% w Kanadzie i 11% w Australii. 

Najnowszy raport UNHCR wskazuje, że  uchodźcy wnoszą istotny wkład w ekonomiczne i społeczne struktury krajów przyjmujących. Badania przeprowadzone w 2019 r. w Kanadzie wskazują, że uchodźcy stworzyli wiele miejsc pracy zarówno dla siebie jak i innych Kanadyjczyków, np. poprzez zakładanie własnej działalności.

Gdy powrót do kraju pochodzenia lub przesiedlenia są niemożliwe, należy podjąć wyzwanie rozpoczęcia nowego życia w kraju przyjmującym. Lokalną integrację umożliwia zapewnienie odpowiedniego statusu prawnego oraz naturalizacja uchodźców. Naturalizacja to proces pozwalający na uzyskanie obywatelstwa danego kraju, bywa on używany jako wskaźnik zastępczy integracji lokalnej. Proces integracji jest dynamiczny oraz dwukierunkowy. Z jednej strony uchodźcy muszą bowiem muszą przygotować się na konieczność dostosowania się do warunków panujących w nowym miejscu, z drugiej lokalne społeczeństwo oraz instytucje publiczne, zajmujące się przyjmowaniem uchodźców, powinny dążyć do zaspokojenia potrzeb zróżnicowanej populacji. Konieczne zdaje się wspieranie spójności społecznej i zapewnienie dostępu do rynku pracy. 

Podsumowując, dostępne środki ochrony uchodźców dla swojej skuteczności wymagają zaangażowania zarówno samych potrzebujących stronienia, jak i podmiotów przyjmujących. Z uwagi na nasilające się zjawisko przymusowego przesiedlania się osób, zachęcamy również do zapoznania się z całością raportu w języku angielskim. 

Tekst opracowany na podstawie raportu UNHCR, the UN Refugee Agency for 2019.

Zmiana rozmiaru czcionki
Zmiana kontrastu
Przewiń do góry